سعدی مکتب عشق و آزادگی

تو کی بشنوی ناله ی دادخواه
به کیوان برت کِله ی خوابگاه
چنان خسب کآید فغانت بگوش
اگر دادخواهی برآرد خروش
که نالد ز ظالم که در دور تست
که هر جور می کند جور تست
نه سگ دامن کاروانی درید
که دهقان نادان که سگ پرورید
دلیر آمدی سعدیا در سخن
چو تیغت بدست است فتحی بکن
بگو آنچه دانی که حق گفته به
نه رشوت ستانی نه عشوه ده
طمع بند و دفتر ز حکمت بشوی
طمع بگسل و هر چه دانی بگوی

اول اردیبهشت ماه را روز سعدی نام گذاشته اند.سخن از سعدی گفتن نیاز به روزی خاص ندارد.سعدی را از شاعران درجه اول زبان فارسی و همردیف فردوسی خوانده اند.پس از شاهنامه فردوسی که ارجمندترین کتاب نظم فارسی است زیباترین کتاب نثر فارسی گلستان می باشد و شاید بتوان گفت در سراسر ادبیات جهانی در نوع خود بی نظیر است.سعدی مانند فردوسی و مولوی و حافظ نمونه کامل انسان متمدن حقیقی است.
گلستان و بوستان را یک دوره کامل از حکمت عملی خوانده اند و از جهات گوناگونی در باره آنها داوری نموده اند. در آثار و نوشته های سعدی می توان نماد و نشانه های هوش سرشار و ذهن بیدار یک ملت بزرگ و هوشمند و صبور و شجاع را دید. امروزه بیش از هر زمانی به سعدی محتاجیم و آنچه بیش از همه در نوشته های سعدی قابل تامل است شجاعت و دلیری است که در حقیقت گویی بکار برده است. نوشته های او گواه این است که چگونه در دوره ترکتازی مغول و جباران دست نشاندگان خونخوار آنها که به تعبیر امروزی دیکتاتوری و اختناق بر ایران چیره بود، فقیر گوشه نشینی چنان بی پروا و آشکارا فریاد زده است که هیچ کس بدین صراحت و بی پروایی سخن نگفته است در حالی که شیخ اجل بخوبی می دانسته: “نصیحت پادشاهان کردن کسی را مسلم بود که بیم سر ندارد یا امید زر.”

موحد چو برپای ریزی زرش
چه شمشیر هندی نهی بر سرش
امید و هراسش نباشد ز کس
بر اینست بنیاد توحید و بس

آنچه بیشتر از هر چیز در گلستان و بوستان به چشم می آید جنبه نوع دوستی عدالت خواهی و جوانمردی است و بی دلیل نیست که ابتدای بوستان و گلستان را به عدل و تدبیر اختصاص داده و حکام زمانه را به این عدل و داد تشویق و سفارش نموده است. یکی از خصایص برجسته سعدی جنبه عدالت خواهی اوست چنانچه گفته شد آغاز گلستان و بوستان را به این معنا اختصاص داده است در نظر سعدی ظالمان و بیداگران بدترین و بی ارزش ترین موجوداتند
نه هر آدمیزاده از دد بهست
که دد ز آدمیزاده ی بد بهست
بهست از دد انسان صاحب خرد
نه انسان که در مردم افتد چو دد
پادشاهان و حکام وظیفه ای جز عدل پروری و رعیت نوازی ندارند:
ملوک از بهر پاس رعیت اند نه رعیت از بهر طاعت ملوک.
اگر خوش بخسبد ملک بر سریر——- نپندارم آسوده خسبد فقیر
به فتوای سعدی :
حرامست بر پادشه خواب خوش —- چو باشد ضعیف از قوی بارکش. سعدی از بسیاری جنبه ها شخصیتی ممتاز و برجسته است که این برجستگی را در نوشته های او می توان یافت.سعدی متدین و مذهبی بلکه متعصب است اما تعصب و دین داری را هیچگاه دست آویز آزار مخالفان دین و مذهب خود نمی سازد:
؛یاد دارم که در ایام طفولیت متعبد بودمی و شب خیز و مولع زهد و پرهیز.شبی در خدمت پدر رحمت الله علیه نشسته بودم و همه شب دیده برهم نبسته و مصحف عزیز(قرآن) برکنار گرفته و طایفه ای گرد ما خفته پدر را گفتم یکی از اینان سر بر نمی داردکه دوگانه ای (نماز صبح؟) بگزارد چنان خواب غفلت برده اند که گویی نخفته اند که مرده اند، گفت:جان پدر تو نیز اگر بخفتی به از آن که در پوستین خلق افتی.؛
سعدی درویشی آزاده است که در مکتب درویشی او دوستان بسیار عزیزند و گرامی:
“دروشی را ضرورتی پیش آمد گلیمی از خانه یاری بدزدید حاکم فرمود دستش بدر کنند صاحب گلیم شفاعت کرد که من او را بحل کردم گفتا بشفاعت تو حدّ شرع فرو نگذارم گفت آنچه فرمودی راست گفتی و لیکن هر که از مال وقف چیزی بدزدد قطعش لازم نباید والفقیرُ لایملک هر چه درویشان راست وقف محتاجانست حاکم دست از وی بداشت و ملامت کردن گرفت که :جهان بر تو تنگ آمده بود که دزدی نکردی الّا از خانه چنین یاری ؟ گفت ای خداوند نشنیده ای که گویند “خانه دوستان بروب و در دشمنان مکوب.”
زاهدان ریایی و دغلکار شب زنده دار در مکتب سعدی جایی ندارند
به ایثار مردان سبق برده اند
نه شب زنده داران دلمرده اند
همی دیدم از پاسبانان تتار
دل مرده و چشم، شب زنده دار
کرامت جوانمردی و نان دهیست
مقالات بیهوده، طبل تهیست
بیش از همه به زاهدان ریاکار و سالوسان تاخته است است:
کلید در دوزخ است آن نماز
که در چشم مردم گزاری دراز

براستی که : “در اوراق سعدی نگنجد ملال” و “زخاک سعدی شیراز بوی عشق آید — هزار سال پس از مرگش گر ببوی” چرا که هر وقت به آثار و نوشته های این بزرگوار را بخوانی چیزی جز عشق به همنوع و آزادگی و جوانمردی نخواهیم یافت .
 امروزه در این روزگار آشفته کنونی بیش از هر زمانی نیاز به سعدی و مطالعه آثار او  داریم. به نظر شما آیا در چنین دنیای آشفته ای شعر سعدی مخاطب و شنونده ای ندارد؟

Tags:

About عبدالرضافارسی

عبدالرضا فارسی کارشناس ارشد روانشناسی مشاوره تحصیلی، ازدواج، کودک و نوجوان تلفن: 09363732767